Ponad 2,3 tys. osobom w województwie śląskim wstrzymano lub cofnięto zasiłki chorobowe na kwotę 3 mln 38 tys. zł. To wynik kontroli Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszym półroczu 2025 r. 

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma ustawowy obowiązek prowadzić kontrole zwolnień lekarskich, co też regularnie czyni.  W ciągu sześciu miesięcy 2025 r. w województwie śląskim poddano kontroli  ponad 32 tys. zwolnień lekarskich. Trzeba pamiętać o tym, że gdy mówimy o kontrolach zwolnień lekarskich tak naprawdę mamy na myśli dwa rodzaje kontroli: kontrolę wykorzystywania zwolnień lekarskich i kontrolę orzekania o czasowej niezdolności do pracy – mówi Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS województwa śląskiego.

W pierwszym przypadku kontrolerzy ZUS sprawdzają, czy osoba korzystająca ze zwolnienia lekarskiego nie świadczy pracy lub nie wykonuje innych czynności, które mogą utrudnić powrót do zdrowia, a druga kontrola weryfikuje, czy osoba na zwolnieniu lekarskim  nadal jest chora i niezbędna jest kontynuacja zwolnienia, czy też należy zwolnienie skrócić. Ta druga kontrola prowadzona jest przez lekarzy orzeczników ZUS

– Tak jak mamy dwa rodzaje kontroli, tak i konsekwencje dla ubezpieczonego są różne. W przypadku kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich – jeżeli osoba korzysta ze zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem, to Zakład wstrzymuje wypłatę świadczenia, a jeżeli zostało już wypłacone, nakazuje jego zwrot. W przypadki kontroli orzekania, jeżeli po badaniu przez lekarza orzecznika okaże się, że chory może już wrócić do pracy, wówczas następuje tylko wstrzymanie dalszej wypłaty świadczenia – tłumaczy rzeczniczka.

Wyniki kontroli zwolnień lekarskich w woj.śląskim

W I półroczu 2025 r. województwie śląskim kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich poddano ponad 7,3 tys. osób, z czego ponad 1,1 tys. osób zostało pozbawionych prawa do zasiłków. Kwota cofniętych świadczeń przekroczyła 2,5 mln zł. Najwięcej takich kontroli przeprowadził Oddział ZUS w Rybniku (2,7 tys.) i Oddział ZUS w Sosnowcu (1,5 tys.). Największa kwota cofniętych zasiłków przypadła również na rybnicki ZUS – 909,3 tys. zł, a następnie na Oddział ZUS w Częstochowie – 389,9 tys. zł

W analogicznym okresie lekarze orzecznicy ZUS w sześciu oddziałach ZUS w naszym województwie skontrolowali 25,1 tys. zwolnień lekarskich. Spośród tej liczby wydano 576 decyzji o braku prawa do zasiłku na łączna liczbę ponad 4 tys. dni. Kwota wstrzymanych zasiłków przekroczyła 503 tys. zł. Najwięcej zwolnień lekarskich lekarze orzecznicy skontrolowali w Oddziale ZUS w Sosnowcu (5,3 tys.) oraz w Oddziale ZUS w Chorzowie i w Zabrzu (w obu przypadkach po 5,2 tys. eZLA). Jednak to w Oddziale ZUS w Rybniku (164), a następnie w Oddziale ZUS w Chorzowie (124), wydano najwięcej decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłku. Największa kwota wstrzymanych zasiłków przypadła w Oddziale ZUS w Rybniku – 128,8 tys. zł oraz w Oddziale ZUS w Chorzowie – 98,5 tys. zł.

Ludzie listy piszą

– Pomimo ciągłego przypominania, że zwolnienie lekarskie jest czasem rekonwalescencji, to wciąż jest grono osób, które wykorzystuje je niezgodnie z przeznaczeniem, co pokazują dane z kontroli. I chorzy zamiast skupić się na leczeniu, to w trakcie zwolnienia lekarskiego dorabiają u drugiego pracodawcy albo prowadzą własny biznes – dodaje rzeczniczka.

Jednak coraz więcej osób ma świadomość, że pieniądze wypłacane na zasiłki chorobowe to pula składek wszystkich ubezpieczonych. Stąd też coraz więcej sygnałów od współpracowników, pracodawców, sąsiadów, bliskich o niewłaściwym zachowaniu osób przebywających na „chorobowym”. To także dzięki ich informacjom skuteczność kontroli zwolnień lekarskich rośnie. Świadkowie przekazują te informacje pracodawcom, bądź też bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pracodawca też może prowadzić kontrole

Warto pamiętać, że kontrole wykorzystywania zwolnień lekarskich mogą prowadzić i prowadzą również samodzielnie pracodawcy, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podsumował wyniki kontroli zwolnień lekarskich w 2023 r. W województwie śląskim kwota zakwestionowanych świadczeń to blisko 22 mln zł. Dane te pokazują, że wciąż jest grono osób, które zwolnienie lekarskie traktuje niezgodnie z jego przeznaczeniem, lecz jako okazję do dodatkowego zarobku, wydłużenia urlopu, czy remontu mieszkania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma ustawowy obowiązek prowadzić kontrole zwolnień lekarskich, co też regularnie czyni. Prowadzone są dwa rodzaje kontroli: prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy i prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich.

Dwa rodzaje kontroli

Kontrolę prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy przeprowadzają lekarze orzecznicy ZUS. To oni na podstawie badań lekarskich i dokumentacji weryfikują czy osoba na zwolnieniu lekarskim na dzień badania nadal jest chora oraz niezbędna jest kontynuacja zwolnienia, czy też nie. Jeśli lekarz orzecznik podczas badania stwierdzi zdolność do pracy od następnego dnia zasiłek chorobowy nie jest wypłacany, a osoba może wrócić do pracy.

Natomiast kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego polega na sprawdzeniu, czy osoba korzystająca ze zwolnienia lekarskiego nie świadczy pracy lub nie wykonuje innych czynności, które mogą utrudnić powrót do zdrowia. Jeżeli chory korzysta ze zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem, Zakład wstrzymuje wypłatę świadczenia, a jeżeli zostało już wypłacone, nakazuje jego zwrot. Taką kontrolę wykorzystywania zwolnień lekarskich mogą również przeprowadzić pracodawcy, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych.

– Większość chorych prawidłowo korzysta ze zwolnienia lekarskiego, niestety jest też grono osób, które zamiast kurować się pracuje, imprezuje, czy też wykorzystuje ten czas jako okazję do zagranicznych wojaży. Pamiętajmy o tym, że czas na zwolnieniu lekarskim ma służyć rekonwalescencji, a zasiłki chorobowe nie są dodatkowym wsparcie budżetu domowego, czy przedłużeniem urlopu, lecz ekwiwalentem za okresowy brak możliwości zarobkowania – informuje Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim.

Dane z kontroli w kraju i województwie śląskim

Tylko w ubiegłym roku w całym kraju Zakład Ubezpieczeń Społecznych skontrolował 461,2 tys. zwolnień lekarskich. W ich następstwie zakwestionował 28,9 tys. świadczeń chorobowych na kwotę 29 mln 273 tys. zł.
W 2023 r. w województwie śląskim pod kątem wykorzystywania zwolnień lekarskich skontrolowano ponad 10,5 tys. osób, z czego blisko 1,6 tys. osobom nakazano zwrot wypłaty zasiłku chorobowego na kwotę przekraczającą 3,1 mln zł.
Lekarze orzecznicy ZUS w Śląskim przeprowadzili ponad 52 tys. kontroli chorych, z czego niemal 2 tys. osób skrócono zasiłek chorobowy, kwota cofniętych zasiłków chorobowych wyniosła prawie 1,3 mln zł.

Obniżenie świadczenia po ustaniu zatrudnienia
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma również obowiązek obniżyć wysokość świadczeń chorobowych do 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego. Z tego powodu w ubiegłym roku obniżono wypłaty o 147 mln 677 tys. zł. Niższe świadczenie otrzymało 96,5 tys. osób. To dane dla całego kraju.
Natomiast w województwie śląskim obniżono wypłaty świadczeń dla około 7,4 tys. osób, a kwota obniżonych zasiłków wyniosła ponad 17,4 mln zł.

Skutki finansowe kontroli w 2023 roku w kraju wyniosły łącznie 176 mln 953 tys. zł, natomiast w województwie śląskim ponad 21,8 mln zł.

Polują w lasach, imprezują na weselach, sprzedają nieruchomości…

Podwodna sesja zdjęciowa nowożeńców, lot paralotnią na zwolnieniu lekarskim, czy schowany właściciel zakładu pogrzebowego w trumnie to historie, które zapadają kontrolerom ZUS w pamięci na długo i wydaje się, że niewiele może je przebić. Jednak co roku zdarzają się nowe, zaskakujące sposoby nieprawidłowego wykorzystania zwolnień lekarskich. – Zaskoczony obrotem sprawy swojego zwolnienia musiał być pewien mężczyzna, który otrzymał w ramach teleporady zwolnienie – zasiłek opiekuńczy – na rzekomo chorą żonę. O oszustwie męża powiadomiła żona, która zgłosiła to do jego zakładu pracy, informując, że nie tylko nie jest chora, ale cały czas pracuje, natomiast mąż korzystając z  wolnego w ramach zasiłku opiekuńczego na nią uczestniczył w imprezach zakrapianych alkoholem. Kolejny przykład z naszego województwa to myśliwy, który zamiast się kurować na zwolnieniu lekarskim, brał czynny udział w polowaniach – opowiada rzeczniczka.

Z zasiłkiem chorobowym musiał pożegnać się też DJ, który prowadził imprezę sylwestrową, ochoczo reklamując swoje usługi i dzieląc się zdjęciami w mediach społecznościowych z tej zabawy, oczywiście wszystko to działo się w trakcie zwolnienia lekarskiego. Inna sytuacja to panna młoda będąca na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, która w dniu wesela i poprawin bawiła się na parkiecie do samego rana, o czym poinformowali goście weselni, zarówno pracodawcę oraz ZUS.

Do „standardów” należą już historie, kiedy to na zwolnieniu lekarskim chorzy pracują w swoich firmach, u konkurencji, czy remontują mieszkania, pomagają przy budowie domu, wyjeżdżają za granicę albo realizują swoje sportowe hobby. Często takie zgłoszenia, że ktoś nieprawidłowo wykorzystuje zwolnienie lekarskie przekazują znajomi, rodzina „chorego”, koledzy z pracy, którzy piętnują takie postępowanie. Zgłoszenia trafiają tez od osób postronnych. Tak było w przypadku pewnego mechanika z Zagłębia. – Otrzymaliśmy informację, że zachodzi podejrzenie nadużywania zwolnienia lekarskiego poprzez świadczenie pracy na rzecz innych osób, w tym na rzecz „sygnalisty”. Do zawiadomienia zostały dołączone rachunki za zakup części do naprawianego motocykla oraz rachunek za dokonaną naprawę. Do zgłoszenia zostały także dołączone linki do filmów zamieszczonych na kanale You Tube, w którym osoba pobierająca zasiłek  prezentuje jak przeprowadza remont silnika motocykla tego klienta. Podczas nagrania mechanik podał datę, w której nagrywany był film – opowiada rzeczniczka.

W okresie zimowym, przy zwiększonej podatności na przeziębienia i inne choroby, ZUS zachęca do załatwiania swoich spraw w instytucji poprzez e-wizytę, bez wychodzenia z domu i kontaktu z innymi osobami. Tylko w grudniu wystawiono ponad 2 mln zaświadczeń lekarskich, to wzrost o około 340 tys. eZLA w stosunku do listopada 2022 r. Dlatego mając do wyjaśnienia sprawę w ZUS warto skorzystać z usługi wideorozmowy z pracownikiem ZUS.

Liczba zaświadczeń lekarskich w ostatnim czasie wzrasta, zarówno tych z tytułu choroby własnej, jak i opieki nad dzieckiem. W listopadzie 2022 roku z tytułu choroby własnej liczba eZLA wyniosła 1 mln 835 tys., a w grudniu (1-26.12.) było to 2 mln 178 tys. Z kolei liczba zaświadczeń lekarskich wystawionych z tytułu opieki nad dzieckiem w listopadzie 2022 r. wyniosła 3 mln 611 tys., a w grudniu  (1-26.12) było to już 4 mln 118 tys.

Najwięcej rozmów online o emeryturach i rentach

Przy takim wzroście eZLA warto zastanowić się nad wizytą online w placówce ZUS, by nie narażać się na kontakt z innymi osobami. E-wizyty to usługa o najwyższej jakości i standardzie w działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. – W ciągu mijającego roku z wideorozmowy z ekspertem ZUS skorzystało ponad 111 tys. klientów. Jest to bardzo skuteczna i wygodna forma kontaktu. Z naszych statystyk wynika, że najwięcej e-wizyt odbywa się w temacie emerytur i rent, zasiłków oraz zagadnień dotyczących obowiązków ubezpieczeniowych firm, w tym również w kontekście pracowników. Podczas e-wizyty klienci chętnie korzystają też z możliwość potwierdzenia profilu utworzonego na Platformie Usług Elektronicznych ZUS – informuje Beata Kopczyńska, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa śląskiego.

Jak rezerwować e-wizytę?

E-wizytę można zarezerwować na stronie internetowej www.zus.pl/e-wizyta. Aby odwiedzić ZUS online, wystarczy komputer lub smartfon z kamerką i mikrofonem. E-wizyty odbywają się od poniedziałku do piątku, w godzinach między 9.00 a 14.00. Podczas spotkania online można umówić się na konsultacje w sprawie zasiłków, emerytur i rent w języku migowym (PJM).

Rezerwując e-wizytę należy: podać kod miejsca zamieszkania, swoje dane, adres email, wybrać dzień i godzinę spotkania, wybrać temat spotkania, natomiast w przypadku osoby niesłyszącej, należy wybrać e-wizytę w języku migowym (PJM), a następnie zaznaczyć interesujący temat spotkania.

O czym warto wiedzieć przed rozmową on-line?

– Pamiętajmy o tym, że link do rezerwacji e-wizyty, który wysłany będzie na adres email jest po to, by klient uruchomił ten link o umówionej porze e-wizyty. To klient inicjuje rozmowę z pracownikiem ZUS. Drugą istotną rzeczą, o której powinniśmy pamiętać – to jeśli podczas wideorozmowy chcemy zapytać o swoją indywidualną sprawę – musimy mieć przy sobie dokument potwierdzający naszą tożsamość. W trakcie rozmowy zostaniemy poproszeni o jego okazanie, a pracownik zweryfikuje dane – wyjaśnia rzeczniczka.

Warto by rozmowa, którą będziemy prowadzić z pracownikiem ZUS odbywała się w prywatnym, cichym miejscu, konieczne do takiej rozmowy jest urządzenie z kamerą (komputer, laptop, tablet albo telefon). Co ważne, w trakcie spotkania online może wziąć udział osoba trzecia, ale tylko wówczas, gdy jest to opiekun klienta, którego dane podano przy rezerwacji e-wizyty.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych coraz skuteczniej wychwytuje nieprawidłowości w zakresie wystawiania i korzystania ze zwolnień lekarskich. W pierwszym półroczu 2019 r. w województwie śląskim ZUS zakwestionował chorobowe u ponad 2,4 tys. osób. Kwota cofniętych zasiłków chorobowym wyniosła 2,197 mln zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek kontrolować zarówno prawidłowość orzekania  niezdolności do pracy, jak i prawidłowość wykorzystania zwolnień lekarskich. W pierwszym przypadku lekarze orzecznicy ZUS weryfikują czy osoba na zwolnieniu lekarskim nadal jest chora i niezbędna jest kontynuacja zwolnienia, czy też należy zwolnienie skrócić. Kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego polega natomiast na sprawdzeniu czy osoba korzystająca ze zwolnienia, a tym samym świadczenia chorobowego, nie świadczy pracy lub nie wykonuje innych czynności, które są niezgodne z zaleceniami lekarza i mogą utrudnić powrót do zdrowia. Jeżeli osoba korzysta ze zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem Zakład wstrzymuje wypłatę świadczenia, a jeżeli zostało już wypłacone, nakazuje jego zwrot.

W pierwszym półroczu tego roku oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w województwie śląskim  przeprowadziły 46,5 tysiąca kontroli osób na zwolnieniach lekarskich. W ich następstwie wstrzymana została wypłata 2439 zasiłków chorobowych na kwotę 2 197 800 zł. Tym samym ZUS podniósł efektywność swoich kontroli w zakresie wykrywania nieprawidłowości. W ubiegłym roku bowiem decyzji wstrzymujących wypłatę świadczeń było nieco ponad 2064, a kwota wstrzymanych świadczeń sięgnęła 2,11 mln zł.

Rybnicki oddział ZUS, który swoim zasięgiem obejmuje tereny m.in. Pszczyny, Tychów, Mikołowa, Jastrzębia Zdroju, Wodzisławia Śląskiego i Raciborza, w pierwszym półroczu tego w wyniku kontroli zwolnień lekarskich 558 osób zostało pozbawionych prawa do zasiłku na kwotę ponad 608 tys. zł.

Niezwykle pomocne w bieżącej prewencji w zakresie świadczeń chorobowych są, wprowadzone powszechnie w całym kraju w grudniu 2018 r., elektroniczne zwolnienia lekarskie. Pozwalają one Zakładowi na bieżąco weryfikować wpływające zaświadczenia oraz reagować na występujące nieprawidłowości.

W pierwszym półroczu tego roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całym kraju przeprowadził 324 tys. kontroli osób na zwolnieniach lekarskich. Wstrzymano wypłatę 21,1 tys. zasiłków chorobowych na kwotę blisko 19,2 mln zł. W ubiegłym roku decyzji wstrzymujących wypłatę świadczeń było niecałe 15 tys., a przed dwoma laty nieco ponad 10,5 tys. Kwota wstrzymanych świadczeń sięgnęła natomiast odpowiednio 12,6 mln zł w 2018 r. i 6,9 mln zł w 2017 r.